دانشگاه سمنان تحقیقات آزمایشگاهی دامپزشکی 2821-0506 18 1 2026 07 15 Organogenic and histogenic study of pancreatic development during embryonic development of the ostrich (Struthio camelus) بررسی ارگانوژنز و هیستوژنز لوزالمعده در دوران جنینی شتر مرغ ) (Struthio camelus 11 25 10639 10.22075/jvlr.2025.37389.1161 FA جلیل پورحاجی موتاب گروه دامپزشکی واحد گرمسار، دانشگاه آزاد اسلامی ، گرمسار، ایران بابک رسولی گروه علوم پایه ، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران آراد جهانخانی دانشکده دامپزشکی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران 0009-0007-4498-7002 Journal Article 2025 04 13 Ostrich is the largest bird on Earth, and studies on the development of this bird's organs can fill some of the gaps in information in this field. To conduct an anatomical study, 30 fertilized ostrich eggs incubated in an incubator on days 5, 9, 14, 20, 25, 30, 34, 38, and 41 were randomly selected. These eggs were transferred to the clinic laboratory with minimal time and the study was conducted after the preparation steps. For histologic study, tissue samples were taken from the pancreas of embryos from 14 to 41 days old at the same time as the anatomical study, and after the preparation steps, the tissue study was conducted with a light microscope. Considering the 45 to 50-day embryonic period of the bird, this organ is initially visible from about day 14, and the pancreatic duct is formed on day 30. The results of this study were compared with the results of similar studies on other birds. Despite the similarities found in these comparisons, there were also significant differences such as differences in the size of the pancreatic lobes, the shape of the islets of Langerhans, the time of onset of the development of the exocrine part of the pancreas, and the number of pancreatic ducts. Given the species differences and also the difference in the incubation period from egg to hatching of chicks in other birds, there were significant differences in the morphology and histology of the pancreas of the ostrich embryo compared to other birds, but in general the pancreas of this embryo was similar to other domestic birds such as chicken. For more complete studies of the development of the pancreas, the use of electron microscopy is recommended شترمرغ بزرگترین پرنده موجود در کره زمین است و مطالعات بر روی تکامل اندام های این پرنده می تواند برخی از نقصان اطلاعاتی که در این زمینه وجود دارد را بر طرف سازد. برای انجام مطالعه آناتومیکی ، 30 عدد تخم شترمرغ نطفه<strong>‌</strong>دار در روزهای  5،9،14،20،25،30،34،38،41 انکوبه شده در دستگاه جوجه کشی بصورت تصادفی انتخاب ‌شد. این تخم ها با حداقل زمان به آزمایشگاه کلینیک منتقل گردید و پس از انجام مراحل آماده سازی مطالعه صورت گرفت . برای مطالعه بافتی از پانکراس  رویان های 14 تا 41 روز همزمان با مطالعه آناتومیکی نمونه های بافتی اخذ گردید و پس از مراحل آماده سازی مطالعه بافتی با میکروسکوپ نوری انجام گرفت. با توجه به دوره 45 تا 50 روزه جنینی این پرنده، این ارگان تقریبا از روز 14 بصورت اولیه دیده می شود و در روز 30 مجرای پانکراس شکل می گیرد. نتایج حاصل از این مطالعه با نتایج حاصل از مطالعات مشابه بر روی پرندگان دیگر مورد مقایسه قرار گرفت. برخلاف تشابه هایی که در این مقایسه ها یافت شد، تفاوت های قابل توجهی از قبیل تفاوت در اندازه لوب های پانکراس، شکل جزایر لانگرهانس، زمان شروع تکامل بخش برون ریز پانکراس و تعداد مجاری پانکراس نیز وجود داشت. باتوجه به اختلافات گونه ای و همچنین اختلاف در مدت زمان انکوباسیون تخم تا تفریخ شدن جوجه ها در سایر پرندگان، تفاوت های قابل توجهی در مورفولوژی و هیستولوژی پانکراس جنین شتر مرغ با سایر پرندگان وجود داشت ولی به صورت کلی پانکراس این جنین مشابه سایر پرندگان اهلی مانند مرغ بود. جهت مطالعات کامل تر تکامل پانکراس استفاده از میکروسکوپ الکترونی پیشنهاد می گردد. https://jvlr.semnan.ac.ir/article_10639_861f8aa2598860c0023f399e992eb747.pdf